www.shram.5u.com

نگاهي گذرا به فرهنگ و ادبيات هورامان

هورامان سرزمين ترانه‌هاي معطوف به طبيعت ، سرزمين شاعران طبيعت دوست ، سرزمين ادبيات شفاهي و نانوشته و سرزمين عرفان دوستان بوده است .متاسفانه هورامان بعلت صعب العبور بودن ارتباط چنداني زيادي با نواحي ديگر نداشته نداشته و همين امر نوعي ايزولاسيون اجتماعي و جغرافيايي را بر ساكنين آن تحميل نموده است . با اين حال ضرورت هاي زندگي اين ارتباط را بيشتر نموده و وسعت بخشيده است . اگر تا ديروز مراودات مردم هورامان عمدتاً با بخش هاي محدودي از كردستان عراق و ايران بوده است ، اكنون تا مراكز و شهرهاي عمده ايران و حتي اروپا و امريكا و استراليا وسعت يافته است .

ترانه هاي هورامان

ترانه‌هاي هوراماني كه در اصطلاح محلي به گوراني معروفند بسيار متعدد و متنوع اند . اين ترانه ها عمدتاً موسيقي به همراه نداشته و فقط با صوت و آهنگ خوانده مي شود ، مضمون بخشي از اين ترانه‌ها را عشق و عرفان تشكيل مي‌دهد . زن ، طبيعت و مراد و نيز عزيزان از دست رفته منشا بسياري از ترانه ها و آوازهاي فولكلوريك در هورامان مي‌باشد . از معروفترين اين ترانه‌ها مي‌توان به سياچمانه و دره‌يانه اشاره كرد . ترانه‌هاي شاد و در اصطلاح محلي چپي معمولاً همراه با رقص و در مراسم عروسي و شادي خوانده مي‌شوند . آهنگ و شعر اين ترانه‌ها متعلق به شخص خاصي نيست و سينه به سينه به نسل امروزي رسيده است . خوانندگان معروف اين ترانه‌ها در حال حاضر افرادي چون عثمان و محمد حسين كيمنه‌اي ، جميل نوسودي ، توفيق دزآوري، فتح اله اميني مي‌باشند .ترانه‌هاي غمگين يا هوره عموماً در مراسم ياد عزيزان از دست رفته و توسط زنان خوانده مي شود . ترانه‌هاي عرفاني عموماً در تكيه‌ها و خانقاه‌ها و توسط پيروان طريقت قادري و نقشبندي خوانده مي‌شود و اكثراً مضمون عرفاني و ندامت از كرده‌ها دارد . ترانه‌هاي ديگري از جمله مخصوص كودكان موسوم به لاي لاي ، ترانه مخصوص احشام مخصوصاً هنگام دوشيدن ماده‌گاو موسوم به توي توي و ترانه مخصوص هنگام كار و فعاليت در ميان مردم هورامان ، مخصوصاً زنان رايجند .

موسيقي

در هورامان قديم غير از دف و نوعي ني كه در اصطلاح محلي به آن لولي يا شمشال مي‌گويند ، از آلات ديگري استفاده نشده است . اين دو وسيله هم عموماً در مراسم مذهبي كاربرد داشته اند .با ني چندين نوع آهنگ نواخته مي‌شود كه معروفترين آنها چمري و سحري مي‌باشد .

شعر

در قياس با ساير مناطق كرد نشين شايد بتوان گفت كه تعداد شاعران اين منطقه بيشتر بوده است . مضمون شعر شاعران هورامان نيز عمدتاً عاشقانه ، عرفاني و طبيعت دوستي است . از معروفترين شاعران اين ناحيه مي‌توان به مولوي تاوگوزي ، بيساراني ، صيدي هورامي ، ميرزا شفيع و ميرزا عبدالقادر پاوه‌اي اشاره نمود .

رقص و سما يا ذكر

اين دو در عين اينكه ماهيتاً متفاوتند و يكي جنبه دنيوي و شادي آور (رقص) و ديگر (ذكر) جنبه معنوي و عرفاني دارد اما از نظر ظاهر شباهت‌هايي با هم دارند رقص در هورامان انواع مختلف دارد و عمدتاً به صورت دسته جمعي اجرا مي‌شود .

برگشت به صفحه اصلی